Veranderende zeden

Kortgeleden las ik een komisch verhaal van Gerald Durrell, een schrijver die in de jaren vijftig wereldroem vergaarde met zijn boek My family and other animals maar die nu een beetje in de vergetelheid geraakt is. In één van de verhalen vertelt Durrell dat hij met een vriendin een pratende papegaai bezorgt bij een priester die in ongenade is gevallen omdat hij zich aan kleine jongetjes uit het kerkkoor vergrepen heeft. ‘Aan één jongetje, of aan het hele koor?’, vraagt de ik-figuur grappend. Aan het slot vergrijpt de priester zich opnieuw aan kleine jongens, die hij met behulp van zijn pratende papegaai het huis inlokt. Ook dit slot is duidelijk dolkomisch bedoeld. Vandaag de dag zou geen enkele schrijver op een dergelijke wijze over seksueel misbruik van priesters kunnen schrijven zonder heftige kritiek uit te lokken. Onze zeden zijn veranderd. Ik heb het woordenboek er op nageslagen: ‘Zeden: het totaal aan handelingen en opvattingen die iedereen in een gemeenschap fatsoenlijk en goed vindt.’
Blijkbaar kunnen die zeden snel veranderen. Ik loop hier al een tijd over na te denken en wel naar aanleiding van Cold Case, een Amerikaanse serie waarin misdaden uit het verleden worden opgelost. In negen van de tien afleveringen gaat het om discriminatie: van zwarte mensen, van homoseksuelen, van feministes en kort geleden zelfs over een homoseksuele jongen in een vrouwenlichaam. Het boeiende is dat de all-american cops die de misdaden oplossen geen enkel probleem hebben met al deze vormen van uiterlijk en geaardheid. Sterker nog, het slachtoffer, in zijn eigen tijd gelaakt, is nu de held, de martelaar, en komt aan het slot nog even voorbij in een soort heilig licht.

Waren we vroeger dom, bekrompen en streng en zijn we nu beter? En hoe komt het dat we in een relatief heel korte tijd zo anders zijn gaan denken? Zou het in alle opzichten een verbetering zijn, of zit er een kant aan die wij nu nog niet kunnen overzien en waar ze zich over vijftig jaar weer over verbazen? Ik besluit het te vragen aan een vriendin die al een diep eind in de tachtig is. ,,Jij gaat al een tijdje mee”, zeg ik. ,,Jij hebt nog meegemaakt dat een protestant niet met een katholiek mocht trouwen, hoe vond je dat toen?” ,,Verschrikkelijk!”, roept ze. ,,Afschuwelijk! Ik had een neef die wilde trouwen met een katholiek meisje, een dráma was het! Ik was toen 9 of 10 en ik dacht: als die mensen nou van elkaar houden, wat maakt het dan uit?” ,,En vrouwen waren in die tijd ondergeschikt aan mannen”, ga ik verder. Verder kom ik niet want ze valt me in de rede. ,,Vreselijk was dat! Mijn ouders hadden een heel slecht huwelijk en ik zei altijd tegen mijn moeder: ga toch weg! Ga op kamers wonen!”
,,Zijn er nou ook dingen die je sléchter vindt geworden?”, vraag ik. ,,Nee”, zegt ze gedecideerd. ,,Zo vrij als de mensen nu mogen denken, heerlijk! De mensen zijn soms wat grof in de mond en dan denk ik, moet dat nou; maar dat is alles.”
Zou het dan toch waar zijn, lezer, dat er vooruitgang mogelijk is? En waar zal de serie Cold Case dán over gaan? Over de schandalige wijze waarop we groente en fruit bejegenen? Of tafels en stoelen?

Nicolien Mizee