Soundtrackcity heeft acht geluidswandelingen gemaakt, verspreid over Amsterdam. Met toeristische audiotours hebben ze niks te maken; elke wandeling is een kunstwerk.

Twaalf meisjes heten de bezoeker welkom op het IJplein in Amsterdam-Noord. ,,Hallo, ik ben Naomi, ik ben Alice, ik ben Hafna, ik Lakicha, Tiara, Ritchie, Melanie…” Ze zijn niet echt aanwezig. Hun stemmen komen uit de koptelefoon die verbonden is met een iPod. Die hebben we zojuist gekregen van een vriendelijke medewerkster van Caffè Italiano Al Ponte. We gaan een geluidswandeling van stichting Soundtrackcity lopen door de Vogelbuurt in Noord.

,,Loop langs het IJ naar rechts”, zegt een meisjesstem. Terwijl we langs het water lopen laten enkele meisjes weten hoe ze eruit zien. Ze vertellen over hun vaders die niet werken; de Vogelbuurt is een Vogelaarwijk. Hun stemmetjes worden begeleid door achtergrondmuziek die nauwelijks opvalt omdat deze goed samengaat met de stemmen. Maar als we het IJ de rug toekeren om de wijk in te lopen zwelt de muziek aan; klanken als van cimbalen galmen stereo door ons hoofd. We krijgen een compleet elektronisch concert te horen. Van verbazing blijven we meteen stilstaan. Dwars door de muziek heen beginnen de meisjes straatnamen uit hun buurt te reciteren. Pure poëzie. We lopen verder langs Dirk van den Broek, het centrum van de Vogelbuurt. Kassageluiden klinken uit de koptelefoon. Iemand roept ‘kassa bij!’; ook het reclamedeuntje van Dirk weerklinkt. De meisjes vertellen over ‘hun’ Dirk: ,,Overal hangen camera’s; die houden je goed in de gaten.”

‘Geluidswandelen is uniek; het is een nieuwe kunstvorm’

We lopen langs een speelplein waar kinderen spelen en moeten de koptelefoon afzetten om te checken of de kinderstemmen uit de echte wereld komen of uit de iPod. Een bevreemdende ervaring. De wandeling is opgedeeld in acht tracks waarin steeds een ander thema wordt aangesneden: wonen, familie, heimwee en dromen. De verhalen van de meiden en een enkele jongen zijn soms hilarisch, soms schrijnend (‘Ik weet niet hoe mijn vader heet, sorry’), soms grappig en bijna altijd ontroerend.

Theaterregisseur Nienke Rooijakkers vond de meisjes in buurthuis De Meeuw waar elke woensdagmiddag een meidenclub wordt gehouden. Ze gaf ze een envelopje met vragen mee en een dictafoon en stuurde ze naar de wc met de deur dicht. ,,Kinderen interviewen is hartstikke moeilijk”, licht Rooijakkers haar werkwijze toe. ,,In de wc zijn ze helemaal alleen; het lijkt  alsof ze in zichzelf aan het praten zijn. Dat maakt die verhalen zo persoonlijk.”

Een docusoundscape, zo noemt Rooijakkers de wandeling die ze met componiste Evelien van den Broek maakte. ,,Het is Evelien heel goed gelukt om stemmen en muziek bij elkaar te brengen. Ik ben heel trots op het eindresultaat. Geluidskunst in de openbare ruimte is een onontgonnen gebied. Er is geen podium; het gebeurt ook niet in het kader van een festival of zo, dat maakt het tot een nieuwe ervaring.”

Dat kunnen we beamen. ‘Lopen in je eigen film’, zo wordt geluidswandelen beschreven in het begeleidende boek dat door Soundtrackcity is gemaakt. Het vergt nogal wat van de geluidswandelaar om de kinderstemmen en de muziek te verbinden met de buurt. Je voelt je min of meer een zombie als je met de koptelefoon op, afgesloten van de buitenwereld, door de Vogelbuurt loopt. Maar je wordt door de kinderstemmen heel wat dieper de buurt ingetrokken dan je zelf ooit zou lukken. Je komt de huiskamer binnen waar moeder rondloopt in haar leggings, vader met zijn oude trui; je ziet de moskee van binnen en je leert de meiden van De Meeuw kennen met hun familie en vriendjes, dromen en verwachtingen.
De mensen achter stichting Soundtrackcity zijn theaterregisseur Renate Zentschnig en zakelijk leider Michiel Huijsman. Zentschnig bedacht het format. ,,Alle wandelingen duren een uur. Ze worden gemaakt door een kunstenaar, meestal een regisseur of beeldend kunstenaar in samenwerking met een componist. En ze worden altijd gemaakt met medewerking van bewoners uit de buurt”, vertelt ze in een studio in Pakhuis Wilhelmina. ,,Elke wandeling is een apart kunstwerk. Amsterdam is de eerste stad waar dit systematisch gebeurt. Het is uniek; je moet het zien als een nieuwe kunstvorm.”
In september 2009 gingen ze van start met acht wandelingen: in Amsterdam-Noord, op IJburg, in de Nieuwmarktbuurt, het Oostelijk Havengebied, Osdorp, de Staatsliedenbuurt, op de Zuidas en langs de Amstel. ,,Dat was een tour de force”, vertelt Huijsman. ,,We hebben keihard gewerkt. Nu zijn we bezig met een nieuwe wandeling die loopt langs een stukje van de Stelling van Amsterdam.”
Maar het geld is op. Huijsman: ,,We werken al anderhalf jaar voor niks maar we gaan door.” ,,We vinden het veel te leuk”, voegt Zentschnig eraan toe. Tot nu toe zijn de wandelingen gratis. Je moet bij het afgiftepunt een formuliertje invullen, je ID achterlaten of vijftig euro borg betalen en je krijgt een iPod, koptelefoon en plattegrond mee. Na de vakantie zal er toch een bescheiden bijdrage moeten worden gevraagd.

Zie voor de afgiftepunten:
www.soundtrackcity.nl

[Toine Graus Mug Magazine Augustus 2011 | In Amsterdam-Noord rondlopen met koptelefoon en iPod is een aparte belevenis. Foto: John Melskens]