Documentaire ‘Sta me bij’ op dvd

Sta me bij is een documentaire over klanten en medewerkers van de sociale dienst van Zutphen. De makers, Monique Lesterhuis en Suzanne Raes, volgden een aantal maanden een groepje  bijstandsgerechtigden en hun twee klantmanagers Bruno en Debbie.

De film, die eerder te zien was op het IDFA documentaire filmfestival en op tv, geeft een mooi beeld van de diversiteit van de bijstandspopulatie. Elke klant heeft zo zijn eigen probleempjes en eigenaardigheden. Enkele archetypes zijn meteen herkenbaar: de berustende bijstandsgerechtigde die het heeft opgegeven ooit nog een baan te vinden; de welwillende maar zorgbehoevende klant; de branieschopper die zich niets laat vertellen; de depressieve klant die het liefst in de moederschoot terug zou kruipen.

De film is zowel hilarisch als schrijnend. Je kunt als kijker moeilijk geen sympathie voelen voor de Iraanse vluchteling Dishad. In Iran is hij opgeleid als arts-assistent, hier wordt hij door zijn klantmanager zonder pardon drie maanden weggestopt in een sociale werkplaats, zogenaamd als zinvol re-integratieproject. Zo gaan we in Nederland om met vluchtelingen. In plaats van ze bij te scholen, zodat ze zinvol werk kunnen doen in de zorg, waar een schreeuwend tekort is aan werknemers, mogen ze drie maanden doosjes gaan vouwen. Met Dishad is het overigens allemaal goed gekomen. Hij werkt nu in de kruidenierszaak van zijn zoon.

Meest schrijnende geval is de verslaafde Thomas, een typische representant van het granieten bestand van de bijstand. De zeer betrokken klantmanager Bruno doet veel meer dan de gebruikelijke contacten onderhouden, die louter op kantoor plaats vinden. Hij zoekt zijn klant zelfs op in zijn kraakpand, waar ten hemel schreiende toestanden heersen. Een nieuwe kans biedt zich aan in de vorm van een eigen huurwoning, maar dat is niet eenvoudig voor Thomas. De overgang van de marge van de samenleving naar de gewone burgermaatschappij is een hele stap, zo blijkt.

Tegenover de humane benadering van Bruno staat de zakelijke manier van werken van klantmanager Debbie die volgens het boekje werkt. De strenge Wet Werk en Bijstand, die in 2004 de meer lankmoedige Algemene Bijstandswet verving, eist dat gezonde bijstandsgerechtigden aan het werk gaan in iedere baan, behalve prostitutie en het leger. Dus voldoet Debbie aan haar plicht als ambtenaar. Zij moet nu eenmaal de wet uitvoeren. Niet dat al die bijstandsgerechtigden nu ook meteen aan het werk komen. De werkelijkheid is weerbarstig; werkgevers staan niet te springen om werknemers die een langdurig verleden als uitkeringsgerechtigde hebben.

Het verschil in aanpak levert een mooi contrast op, waarbij de uiteenlopende methodes om de sympathie van de kijker vechten. Is Bruno niet iets te aardig voor zijn klanten? Of is Debbie te ambitieus in haar pogingen om haar klanten aan een baan te helpen en verliest zij daarbij de menselijkheid uit het oog?

Met Sta me bij leveren Lesterhuis en Raes een evenwichtige, goed gedoseerde documentaire af, waarin de dillema’s voor de klantmanagers goed zichtbaar worden. Wat moet een ambtenaar van de sociale dienst als hij merkt dat zijn klant voor de zoveelste keer haar extra inkomsten niet heeft opgegegeven? ,,Zou het je helpen als ik je niet zou helpen?”, vraagt Bruno ten einde raad.

Deze documentaire, hoewel aan de prijzige kant, is niet te missen voor iedereen die betrokken is bij sociale diensten of hun klanten. Veel mooier krijg je de complete bijstandsproblematiek niet binnen een uur uitgelegd. Petje af voor de medewerkers van de sociale dienst van Zutphen voor hun openheid. Ook de bijstandsgerechtigden verdienen lof voor hun moed om zich in een dergelijke kwetsbare positie te laten filmen.

DVD te bestellen bij Zuidenwind Producties via info@zuidenwind.nl. Kosten €20,-

[Fragment uit de documentaire: Sta me bij, klantmanager Bruno (rechts) maakt zich zorgen over een van zijn klanten ]