More real than reality

Foto: Dr. Ceriani going from House to Hospital 1948 courtesy Black Star|Eugene Smith

Bij de tentoonstelling van het werk van de Amerikaanse fotograaf Eugene W. Smith (1918 – 1987) in Foam valt op hoe goed zwart/wit foto’s zich lenen voor schrijnende reportages over allerlei misstanden. Smith was een van de grondleggers van het foto-essay. Met zijn sociaal betrokken reportages wist hij het publiek emotioneel te raken. Fotomuseum Amsterdam (Foam) toont zes van de belangrijkste series van deze fotograaf. Zijn uitgebreide beeldverhalen met begeleidende teksten verschenen veelal in het ooit toonaangevende Amerikaanse tijdschrift Life. Zijn reportages worden gekenmerkt door een grote sociale betrokkenheid bij zijn onderwerp en zijn wens om sociale veranderingen te bewerkstelligen.
In 1948 kreeg Smith in plaats van een dag, wat gebruikelijk was, twee weken de tijd om het dagelijks leven van een plattelandsdokter in een reportage vast te leggen. Hij raakte sterk betrokken bij het werk van de dokter en wist hem bij het Amerikaanse publiek geliefd te maken. In bijna alle Amerikaanse films en televisieseries met jonge plattelandsdokters valt te zien hoe deze mannen lijken op het beeld dat Smith van ‘zijn‘ dokter had gemaakt.
Smith fotografeerde in 1950 de bittere armoede in het dorpje Deleitosa in fascistisch Spanje. De foto’s zijn tamelijk schokkend en zijn onaangenaam confronterend voor de argeloze kijker. Deze reportage sloeg bij publicatie in Life in als een bom. Amerikanen  hadden een heel ander beeld van het Spanje van Franco dat hij van de communisten had ‘bevrijd’. De foto’s tonen mensen in erbarmelijke omstandigheden, vieze kinderen, zwart gesluierde vrouwen en afgebeulde ezels in een grauw landschap.
Smith fotografeerde veel in close-up met sterk contrast, waardoor zijn beelden heftige  reacties opwekken, wat ook zijn bedoeling was. Bij de reportage over een zwarte vroedvrouw in South-Carolina is het triest om te zien in wat voor armoede de mensen daar verkeerden. De hardwerkende vroedvrouw werd door deze reportage een soort nationale heldin.
Zijn tijd bij het weekblad Life werd gekenmerkt door voortdurende conflicten met de redactie. Smith deed altijd grondig onderzoek voor zijn verhalen en leverde zijn foto’s aan met uitgebreide aantekeningen en suggesties voor de lay-out. Die werden zo vaak genegeerd, dat Smith besloot te vertrekken. In 1955 begon hij als free-lancer bij het bekende fotoagentschap Magnum, waar hij hoopte meer artistieke vrijheid te krijgen. Hij maakte een reportage over het dagelijkse leven in Pittsburgh, de meest vervuilde industriestad in de Verenigde Staten. Hij investeerde emotioneel en financieel alles in dit project dat hem drie jaar in beslag nam, maar uiteindelijk niet voldeed aan de strenge eisen die hij zich had gesteld. Desondanks behoren deze foto’s tot het beste werk dat Smith maakte. Hij had zijn eigen stijl van fotograferen geperfectioneerd en de beelden spatten bijna van het papier af. Ook zijn in de tentoonstelling de vaak gruwelijke foto’s opgenomen die Smith maakte na de kwikramp in 1971 in het Japanse Minamata.
Smith was zelf een sombere man. Tijdens zijn werk in de Tweede Wereldoorlog raakte hij zwaar gewond en door zijn frustraties en perfectionisme werd hij drank- en drugsverslaafd. Ondanks zijn ontegenzeggelijke invloed op de geschiedenis van de fotografie was hij teleurgesteld in het gebrek aan effect dat zijn werk op de politieke gebeurtenissen had: zijn voornaamste doel als fotograaf. Zijn sombere wereldbeeld is terug te vinden in zijn omvangrijke oeuvre, maar laat tegelijkertijd een grote visuele schoonheid zien en getuigt dankzij Smith’s talent van een groot inlevingsvermogen in de mens.

De series die op de tentoonstelling te zien zijn: The Country Doctor; Nurse Midwife; Spanish Village; A Man of Mercy; Pittsburgh en Minamata.
Afgebeelde foto’s: ©The Heirs of W. Eugene Smith, courtesy Black Star.

Martin Ottens